Presostaty – najczęściej zadawane pytania

1. Co to jest presostat?

Presostat to urządzenie służące do kontroli ciśnienia cieczy lub gazu. Po osiągnięciu ustawionej wartości ciśnienia jego styk elektryczny przełącza się, umożliwiając włączenie, wyłączenie lub sterowanie innym urządzeniem.

Presostaty są stosowane m.in. w instalacjach pneumatycznych, hydraulicznych, sprężarkach, pompach, układach HVAC, instalacjach przeciwpożarowych oraz automatyce przemysłowej.

2. Jak działa presostat?

Presostat reaguje na zmianę ciśnienia doprowadzonego do jego przyłącza procesowego. Ciśnienie oddziałuje na element pomiarowy, np. membranę lub mieszek. Po osiągnięciu ustawionego punktu przełączania mechanizm powoduje zmianę stanu styku elektrycznego.

Dzięki temu presostat może np. wyłączyć sprężarkę po osiągnięciu określonego ciśnienia lub ponownie ją uruchomić, gdy ciśnienie spadnie.

3. Do czego służy presostat?

Presostat może służyć do sterowania urządzeniami oraz zabezpieczania instalacji przed zbyt wysokim lub zbyt niskim ciśnieniem.

Typowe zastosowania obejmują sterowanie pompami i sprężarkami, kontrolę ciśnienia powietrza, wody i oleju, monitoring instalacji przemysłowych oraz sygnalizację przekroczenia określonego poziomu ciśnienia.

4. Gdzie stosuje się presostaty?

Presostaty znajdują zastosowanie m.in. w:

• instalacjach pneumatycznych i hydraulicznych,
• sprężarkach i kompresorach,
• pompach i hydroforach,
• instalacjach wodnych,
• systemach HVAC i wentylacji,
• instalacjach chłodniczych,
• instalacjach przeciwpożarowych,
• maszynach przemysłowych,
• układach smarowania,
• automatyce przemysłowej,
• instalacjach wymagających kontroli minimalnego lub maksymalnego ciśnienia.

5. Jak dobrać odpowiedni presostat?

Przy wyborze presostatu należy uwzględnić przede wszystkim zakres regulacji ciśnienia, maksymalne dopuszczalne ciśnienie, rodzaj medium, przyłącze procesowe, parametry elektryczne oraz warunki środowiskowe.

Znaczenie może mieć również wymagana histereza, dokładność punktu przełączania, stopień ochrony IP, temperatura pracy oraz wymagane certyfikaty i dopuszczenia.

6. Co oznacza zakres regulacji presostatu?

Zakres regulacji określa przedział ciśnienia, w którym można ustawić punkt przełączania presostatu.

Przykładowo presostat o zakresie 2–32 bar umożliwia ustawienie punktu przełączenia w zakresie przewidzianym przez producenta od 2 do 32 bar.

Zakres regulacji nie powinien być utożsamiany z maksymalnym ciśnieniem, jakie urządzenie może bezpiecznie wytrzymać.

7. Co to jest punkt przełączania presostatu?

Punkt przełączania to wartość ciśnienia, przy której presostat zmienia stan swoich styków elektrycznych.

W zależności od konfiguracji instalacji osiągnięcie tego ciśnienia może powodować np. uruchomienie alarmu, zatrzymanie pompy, wyłączenie sprężarki lub załączenie kolejnego elementu układu.

8. Co to jest histereza presostatu?

Histereza, nazywana również różnicą przełączeń, to różnica pomiędzy ciśnieniem, przy którym presostat przełącza styk podczas wzrostu ciśnienia, a wartością, przy której następuje przełączenie powrotne podczas spadku ciśnienia.

Histereza zapobiega zbyt częstemu przełączaniu urządzenia przy niewielkich wahaniach ciśnienia.

9. Czy w presostacie można regulować histerezę?

Zależy to od konkretnego modelu. W części presostatów histereza jest wartością stałą wynikającą z konstrukcji urządzenia, natomiast inne modele umożliwiają jej regulację.

Przed zakupem należy sprawdzić dokumentację techniczną konkretnego presostatu.

10. Jaka jest różnica między presostatem a czujnikiem ciśnienia?

Presostat jest przede wszystkim łącznikiem ciśnieniowym. Po osiągnięciu ustawionej wartości zmienia stan styku.

Czujnik lub przetwornik ciśnienia mierzy natomiast aktualną wartość ciśnienia i przekazuje ją do systemu sterowania, np. w postaci sygnału analogowego lub cyfrowego.

W uproszczeniu: presostat odpowiada na pytanie „czy osiągnięto ustawione ciśnienie?”, a przetwornik informuje „jakie jest aktualne ciśnienie?”.

11. Jaka jest różnica między presostatem a manometrem?

Manometr służy przede wszystkim do wskazywania aktualnego ciśnienia, natomiast presostat reaguje na osiągnięcie określonej wartości i może sterować obwodem elektrycznym.

Oba urządzenia mogą być stosowane jednocześnie w tej samej instalacji.

12. Czy presostat mierzy ciśnienie?

Presostat reaguje na ciśnienie, ale jego podstawowym zadaniem nie jest ciągły pomiar i prezentowanie wartości tak jak w przypadku manometru czy przetwornika ciśnienia.

Jego zadaniem jest przede wszystkim przełączenie styku po osiągnięciu określonego poziomu ciśnienia.

13. Co oznaczają styki NO i NC w presostacie?

NO (Normally Open) oznacza styk normalnie otwarty, natomiast NC (Normally Closed) oznacza styk normalnie zamknięty.

Stan „normalny” odnosi się do określonych przez producenta warunków spoczynkowych. Przed podłączeniem presostatu należy sprawdzić schemat elektryczny konkretnego modelu.

14. Co oznacza styk przełączny w presostacie?

Styk przełączny umożliwia wykorzystanie zarówno toru NO, jak i NC. Dzięki temu jeden presostat może być łatwiej dostosowany do sposobu działania konkretnego układu sterowania.

Dokładny sposób podłączenia powinien być zgodny ze schematem producenta.

15. Jak ustawić presostat?

Sposób regulacji zależy od konstrukcji konkretnego urządzenia. Najczęściej punkt przełączania ustawia się za pomocą elementu regulacyjnego znajdującego się pod obudową.

Regulację należy wykonywać zgodnie z instrukcją producenta i kontrolować rzeczywiste ciśnienie za pomocą odpowiedniego przyrządu pomiarowego.

16. Jak sprawdzić, czy presostat działa prawidłowo?

Najprostszą metodą jest kontrolowana zmiana ciśnienia oraz obserwacja momentu przełączenia styku.

Do dokładnej kontroli potrzebne są odpowiednie źródło ciśnienia, wzorcowy przyrząd pomiarowy oraz miernik umożliwiający sprawdzenie stanu styków elektrycznych.

W zastosowaniach przemysłowych kontrolę powinien wykonywać personel posiadający odpowiednie kwalifikacje.

17. Dlaczego presostat nie załącza urządzenia?

Przyczyn może być kilka. Należą do nich m.in. nieprawidłowe ustawienie punktu przełączania, brak odpowiedniego ciśnienia, błędne podłączenie elektryczne, niedrożne przyłącze procesowe, uszkodzenie przewodu lub zużycie samego presostatu.

Diagnostykę warto rozpocząć od sprawdzenia rzeczywistego ciśnienia oraz stanu styków.

18. Dlaczego presostat często się włącza i wyłącza?

Częste przełączanie może wynikać z niewielkich i szybkich zmian ciśnienia, nieprawidłowo dobranej histerezy, błędnego ustawienia presostatu albo problemu z samą instalacją.

W układach pomp i sprężarek przyczyną mogą być również inne elementy instalacji, dlatego nie należy automatycznie zakładać uszkodzenia presostatu.

19. Czy presostat może sterować pompą?

Tak, presostaty są często wykorzystywane do sterowania pracą pomp. Mogą powodować ich uruchomienie lub zatrzymanie po osiągnięciu określonych wartości ciśnienia.

Należy jednak sprawdzić dopuszczalne obciążenie elektryczne styków presostatu. W przypadku większych mocy silnika presostat może sterować stycznikiem, zamiast bezpośrednio zasilać silnik.

20. Czy presostat może sterować sprężarką?

Tak. Jednym z popularnych zastosowań presostatów jest kontrolowanie pracy sprężarek.

Presostat może wyłączyć sprężarkę po osiągnięciu górnego poziomu ciśnienia oraz umożliwić jej ponowne uruchomienie po spadku ciśnienia do określonej wartości.

21. Czym różni się presostat 1-fazowy od 3-fazowego?

Presostaty przeznaczone do układów jednofazowych i trójfazowych różnią się przede wszystkim konstrukcją części elektrycznej oraz możliwościami łączeniowymi.

Dobierając urządzenie, należy zwrócić uwagę nie tylko na napięcie, ale również na dopuszczalny prąd, moc łączeniową, charakter obciążenia i sposób sterowania silnikiem.

22. Czy presostat 1-fazowy można zastosować w instalacji 3-fazowej?

Nie należy dobierać presostatu wyłącznie na podstawie zakresu ciśnienia. Jeśli urządzenie nie jest przeznaczone do bezpośredniego rozłączania danego obwodu trójfazowego, może być konieczne zastosowanie odpowiedniego stycznika lub innego układu sterującego.

Zawsze należy kierować się parametrami elektrycznymi podanymi przez producenta.

23. Co oznacza maksymalne ciśnienie presostatu?

Maksymalne dopuszczalne ciśnienie określa graniczną wartość przewidzianą przez producenta dla danego urządzenia.

Nie jest to to samo co zakres regulacji. Presostat może mieć np. zakres nastawy znacznie niższy niż maksymalne dopuszczalne ciśnienie konstrukcji.

24. Czy presostat można stosować do wody?

Tak, ale tylko wtedy, gdy producent dopuszcza dane medium i materiały mające z nim kontakt są odpowiednie.

Przy wyborze należy sprawdzić m.in. kompatybilność materiałową, zakres ciśnienia, temperaturę medium i wymagane przyłącze.

25. Czy presostat można stosować do powietrza?

Tak. Kontrola ciśnienia sprężonego powietrza jest jednym z typowych zastosowań presostatów.

Urządzenie musi jednak zostać dobrane odpowiednio do zakresu ciśnienia oraz pozostałych parametrów instalacji pneumatycznej.

26. Czy presostat może pracować z olejem?

Wiele presostatów może być stosowanych w instalacjach olejowych i hydraulicznych, jednak zależy to od materiałów części mających kontakt z medium oraz specyfikacji producenta.

Przed zastosowaniem należy potwierdzić kompatybilność presostatu z konkretnym medium.

27. Co oznacza stopień ochrony IP presostatu?

Stopień ochrony IP określa poziom ochrony obudowy przed dostępem do niebezpiecznych części, wnikaniem ciał stałych oraz wody.

Przy pracy w trudnych warunkach przemysłowych odpowiedni stopień IP może mieć istotne znaczenie dla trwałości i bezpieczeństwa urządzenia.

28. Czy presostat może pracować na zewnątrz?

Może, jeśli jego konstrukcja, stopień ochrony IP oraz dopuszczalny zakres temperatur odpowiadają warunkom panującym w miejscu montażu.

Należy również uwzględnić możliwość występowania wilgoci, opadów, promieniowania UV, mrozu oraz innych czynników środowiskowych.

29. Co to jest presostat ATEX?

Presostat ATEX jest urządzeniem przeznaczonym do określonych zastosowań w strefach zagrożonych wybuchem, zgodnie z wymaganiami wynikającymi z odpowiedniej klasyfikacji i certyfikacji.

Samo określenie „ATEX” nie wystarcza do doboru urządzenia. Należy sprawdzić pełne oznaczenie wykonania przeciwwybuchowego i upewnić się, że odpowiada ono konkretnej strefie oraz warunkom pracy.

30. Gdzie stosuje się presostaty ATEX?

Presostaty w odpowiednich wykonaniach przeciwwybuchowych mogą być stosowane m.in. w przemyśle chemicznym, petrochemicznym, gazowym oraz innych instalacjach, w których może występować atmosfera wybuchowa.

Dobór urządzenia do strefy zagrożenia wybuchem powinien być wykonany na podstawie pełnych parametrów technicznych i wymaganych oznaczeń Ex.

31. Co oznacza VdS w presostacie?

Oznaczenie VdS może wskazywać na wykonanie posiadające odpowiednie dopuszczenie/certyfikację stosowaną m.in. w rozwiązaniach związanych z ochroną przeciwpożarową.

Przy doborze presostatu do instalacji przeciwpożarowej należy sprawdzić dokładne dopuszczenia konkretnego modelu oraz wymagania projektu instalacji.

32. Do czego służy presostat w instalacji przeciwpożarowej?

Presostat może służyć do kontroli i sygnalizacji zmian ciśnienia w określonych elementach instalacji przeciwpożarowej.

Wymagania dotyczące urządzenia zależą od rodzaju systemu, projektu oraz obowiązujących norm i wymaganych dopuszczeń.

33. Co oznacza oznaczenie GL przy presostacie?

Oznaczenia tego typu mogą odnosić się do określonych wykonań i dopuszczeń urządzenia. Ich znaczenie należy zawsze interpretować zgodnie z dokumentacją producenta konkretnego modelu.

Jeżeli dane zastosowanie wymaga określonego certyfikatu lub dopuszczenia, powinno ono zostać potwierdzone przed zakupem.

34. Jak dobrać zakres ciśnienia presostatu?

Zakres presostatu powinien obejmować wymagany punkt przełączania, ale nie powinien być dobierany przypadkowo „z dużym zapasem”.

Najlepiej wybrać zakres pozwalający ustawić wymagane ciśnienie w obszarze przewidzianym przez producenta, z uwzględnieniem dokładności, histerezy i maksymalnych wartości występujących w instalacji.

35. Czy można zastąpić stary presostat innym modelem?

Tak, ale zamiennik powinien być dobrany na podstawie parametrów technicznych, a nie tylko wyglądu lub podobnego oznaczenia.

Należy porównać zakres ciśnienia, histerezę, rodzaj styków, parametry elektryczne, przyłącze, medium, temperaturę pracy, stopień ochrony oraz wymagane dopuszczenia.

36. Jak znaleźć zamiennik presostatu?

Najlepiej rozpocząć od spisania producenta, pełnego symbolu i numeru katalogowego starego urządzenia.

Jeżeli tabliczka znamionowa jest nieczytelna, pomocne mogą być zdjęcia presostatu, przyłącza, zacisków elektrycznych oraz informacje o zakresie ciśnienia i urządzeniu, w którym presostat pracuje.

37. Jakie dane są potrzebne do doboru presostatu?

Do prawidłowego doboru warto przygotować:

• wymagany zakres ciśnienia,
• ciśnienie załączania i wyłączania,
• rodzaj medium,
• temperaturę medium i otoczenia,
• rodzaj i rozmiar przyłącza,
• napięcie i obciążenie elektryczne,
• wymagany rodzaj styku,
• wymagany stopień ochrony,
• wymagane certyfikaty, np. dla stref Ex,
• informację o urządzeniu lub instalacji, w której presostat będzie pracował.

38. Jak odczytać oznaczenie presostatu TIVAL/FANAL FF 4?

Pełne oznaczenie presostatu określa konkretny wariant wykonania urządzenia. Poszczególne elementy symbolu mogą odnosić się m.in. do zakresu ciśnienia, konstrukcji, sposobu działania lub specjalnego wykonania.

Dlatego przy zamawianiu presostatu TIVAL/FANAL warto podawać pełny symbol oraz numer katalogowy, a nie wyłącznie oznaczenie serii FF 4.

39. Czym różnią się presostaty TIVAL/FANAL FF 4-2, FF 4-8, FF 4-16, FF 4-32, FF 4-60, FF 4-120 i FF 4-250?

Jedną z najważniejszych różnic pomiędzy poszczególnymi wariantami jest zakres ciśnienia, dla którego zostały zaprojektowane.

Przy wyborze konkretnego modelu należy jednak uwzględnić również jego pełne oznaczenie, wykonanie, parametry elektryczne, przyłącze oraz ewentualne dopuszczenia.

40. Czy numer katalogowy presostatu jest ważny?

Tak. Numer katalogowy pozwala precyzyjnie zidentyfikować konkretną wersję urządzenia.

Dwa presostaty należące do tej samej serii mogą wyglądać podobnie, ale różnić się parametrami lub wykonaniem. Przy wymianie istniejącego urządzenia warto więc podawać zarówno symbol presostatu, jak i jego numer katalogowy.

41. Czy presostat wymaga konserwacji?

Zakres wymaganych czynności zależy od konstrukcji urządzenia i warunków pracy. W instalacjach przemysłowych warto okresowo kontrolować stan mechaniczny i elektryczny presostatu oraz poprawność punktu przełączania.

Szczególnie istotne jest przestrzeganie zaleceń producenta i harmonogramu utrzymania ruchu obowiązującego dla danej instalacji.

42. Jak często należy sprawdzać presostat?

Nie ma jednego uniwersalnego okresu kontroli dla wszystkich zastosowań. Częstotliwość zależy m.in. od rodzaju instalacji, liczby cykli przełączeń, warunków środowiskowych oraz znaczenia presostatu dla bezpieczeństwa procesu.

W instalacjach krytycznych kontrole powinny być wykonywane zgodnie z dokumentacją techniczną, procedurami utrzymania ruchu i wymaganiami właściwymi dla danego zastosowania.

43. Czy presostat może ulec uszkodzeniu od zbyt wysokiego ciśnienia?

Tak. Przekroczenie dopuszczalnego ciśnienia może doprowadzić do trwałego uszkodzenia elementu pomiarowego lub innych części presostatu.

Dlatego podczas doboru należy uwzględniać nie tylko normalne ciśnienie robocze, ale również możliwe skoki i maksymalne wartości ciśnienia występujące w instalacji.

44. Czy presostat można montować w dowolnej pozycji?

Nie zawsze. Dopuszczalna pozycja montażowa oraz jej wpływ na punkt przełączania zależą od konstrukcji konkretnego modelu.

Przed montażem należy sprawdzić wymagania podane w dokumentacji producenta.

45. Jak podłączyć presostat?

Presostat należy podłączać zgodnie ze schematem elektrycznym producenta oraz wymaganiami instalacji.

Szczególną uwagę trzeba zwrócić na oznaczenia zacisków, rodzaj styku, napięcie i maksymalne dopuszczalne obciążenie. Prace elektryczne powinny być wykonywane przez osobę posiadającą odpowiednie kwalifikacje.

46. Czy presostat można podłączyć bezpośrednio do silnika?

Tylko wtedy, gdy parametry elektryczne presostatu pozwalają na bezpośrednie przełączanie danego obciążenia.

W wielu zastosowaniach przemysłowych presostat służy jedynie do sterowania cewką stycznika, który następnie załącza lub wyłącza silnik.

47. Co zrobić, jeśli nie znam dokładnego modelu presostatu?

Warto wykonać wyraźne zdjęcie tabliczki znamionowej i całego urządzenia oraz spisać wszystkie widoczne oznaczenia.

Do identyfikacji przydatne będą również informacje dotyczące zakresu ciśnienia, rodzaju przyłącza, medium, napięcia oraz maszyny lub instalacji, w której presostat pracuje.

48. Czy można dobrać presostat na podstawie zdjęcia?

Zdjęcie może znacznie ułatwić identyfikację, szczególnie jeśli widoczna jest tabliczka znamionowa, ale nie zawsze wystarczy do jednoznacznego doboru.

Dla bezpieczeństwa należy potwierdzić również parametry techniczne starego urządzenia i wymagania instalacji.

49. Na co zwrócić uwagę przy zakupie presostatu?

Najważniejsze jest dopasowanie parametrów technicznych do konkretnej instalacji. Sama cena lub podobny wygląd urządzenia nie powinny decydować o wyborze.

Szczególnie należy sprawdzić zakres ciśnienia, maksymalne ciśnienie, medium, temperaturę, przyłącze, parametry styków elektrycznych, stopień ochrony oraz wymagane dopuszczenia.

50. Jaki presostat wybrać?

Nie istnieje jeden presostat odpowiedni do wszystkich zastosowań. Model należy dobrać do ciśnienia roboczego, medium, sposobu sterowania, parametrów elektrycznych i warunków pracy.

Jeżeli wymieniany jest istniejący presostat, najlepiej rozpocząć od jego pełnego oznaczenia i numeru katalogowego. W przypadku nowej instalacji podstawą doboru powinny być wymagane parametry techniczne.